Geheugenspelletjes voor ouderen: wat je kunt spelen en wat je mag verwachten

Het beste geheugenspel voor ouderen is een spel waar ze plezier in hebben en dat ze graag weer pakken: memory, een reeksenspel zoals Simon, “Ik ga op reis en ik neem mee”, een kruiswoordpuzzel of een potje kaarten met de familie. Speel voor de lol en de gezelligheid. Van geen enkel spel is aangetoond dat het dementie voorkomt, wat de reclames ook beweren.

Spelletjes die goed werken

Begin makkelijker dan je denkt. Een spel dat je wint, voelt goed en wordt morgen weer gespeeld. Een spel dat je drie keer achter elkaar verliest, gaat de kast in.

• Memory. Leg 12 kaartjes omgekeerd neer, draai er telkens twee om en houd de paren. Gaat het met 12 makkelijk, leg er dan meer bij.
• Reeksenspellen. Kleuren lichten na elkaar op en jij herhaalt ze, elke ronde een stap langer, zoals bij Simon. Een ronde duurt nog geen minuut.
• “Ik ga op reis en ik neem mee”. Om de beurt zegt iedereen het hele rijtje op en neemt er iets bij mee. Je hebt niets nodig, en het wordt al snel lachen.
• Kimspel. Leg acht of tien voorwerpen op een dienblad, laat iedereen een minuut kijken, dek het af en haal er één weg. Wat ontbreekt er? Kleinkinderen zijn hier graag spelleider.
• Kruiswoordpuzzels, sudoku's en de Zweedse puzzel in de krant zijn een goede dagelijkse gewoonte voor wie alleen speelt.
• Bij klaverjassen of jokeren onthoud je welke kaarten al geweest zijn, en zit je gezellig met anderen aan tafel.

Wat een spel toegankelijk maakt

Op papier of op een scherm: het zijn steeds dezelfde dingen die bepalen of een spel gespeeld wordt of in de la verdwijnt.

Speel je op een scherm, dan helpt een tablet: alles is groter dan op een telefoon.

Wat het onderzoek zegt

Apps voor breintraining hebben veel beloofd. In 2016 ging het bedrijf achter Lumosity akkoord met een schikking van 2 miljoen dollar met de Amerikaanse toezichthouder FTC. Volgens de FTC had het bedrijf zonder goed bewijs beweerd dat zijn spelletjes geestelijke achteruitgang op latere leeftijd konden vertragen en tegen dementie beschermen.

Twee jaar eerder publiceerden het Stanford Center on Longevity en het Max Planck Institute for Human Development in Berlijn een verklaring, ondertekend door een lange lijst wetenschappers. Er is weinig bewijs dat breinspelletjes het denkvermogen in het algemeen verbeteren of in het dagelijks leven helpen, stond erin, en geen enkel onderzoek heeft aangetoond dat ze alzheimer of een andere vorm van dementie voorkomen. Je wordt wel beter in het spel waarmee je oefent.

Dezelfde verklaring raadt een leven aan dat lichamelijk actief, geestelijk uitdagend en sociaal is. Kies spelletjes dus omdat je ze leuk vindt, en speel samen met anderen als het kan.

Wordt de vergeetachtigheid erger of maak je je er zorgen over, ga dan naar de huisarts. Wat erachter zit, kan geen spel je vertellen.

Bronnen: FTC, 5 januari 2016 en Stanford Center on Longevity, 20 oktober 2014.

Spelen met jong en oud

Geheugenspelletjes zijn een van de weinige dingen waarbij opa of oma en een kind van zeven echt aan elkaar gewaagd zijn. Kinderen zijn snel, volwassenen hebben geduld. Speel om de beurt, hang het familierecord op de koelkast en laat de jongste de volgende ronde leiden.

Molly op iPhone en iPad

Daar heb ik bij Molly aan gedacht. Vier grote kleuren in een ring, elk met een eigen toon, en elke ronde één stap meer. Bij Rustig heb je 7 seconden per tik. Zet Vormen op de kleuren aan (cirkel, driehoek, vierkant en ruit), dan hoef je de kleuren nooit uit elkaar te houden. Er is geen reclame en geen account, en op een iPad vult het bord het hele scherm.

1Vier grote vlakken, elk een toon2Kleur 3 van 7

3Rustig: 7 seconden per tik4Vormen op de kleuren

1. Vier grote vlakken, elk een toon
2. Kleur 3 van 7
3. Rustig: 7 seconden per tik
4. Vormen op de kleuren

Molly kost € 1,99, één keer, en alles zit erbij.